شیرین و فرهاد

در ادامهٔ داستان زیبای «خسرو و شیرین» به جایی می‌رسیم که پای مردی سنگ‌تراش به نام فرهاد به میان می‌آید؛ جوانی که عشقش نه از سر نقشه، که از سرِ دل بود.
روزی شاپور، که چاره‌جو و باهوش بود، به شیرین پیشنهاد کرد: «اگر جویی در دل کوه بتراشیم، شیرِ گوسفندان بدون زحمت به قصر تو می‌رسد.» شیرین که از رنج خدمتکارانش رنج می‌برد، این پیشنهاد را پذیرفت. شاپور هم فرهاد، آن سنگ‌تراش ماهر را آورد. اما افسون داستان از جایی آغاز شد که فرهاد تنها با شنیدن صدای شیرین — بی‌آنکه چهره‌اش را ببیند — چنان شیفته شد که زبان در کامش بند آمد. دستی بر چشم نهاد و بی‌هیچ گفت‌وگویی، پذیرفت که کوه را بشکافد.
عشق، کوه را از جا می‌کند. فرهاد با شور و شوقی وصف‌ناپذیر، در اندک زمانی جوی شیر و حوضی آراسته در دل سنگ آماده کرد.

روزی شیرین به تماشای کار او رفت؛ وقتی چشمش به آن همه رنج و هنر افتاد، بر دست و بازوی فرهاد آفرین گفت و چند گوهر گران‌قیمت از گردنبندش به او هدیه داد. اما فرهاد، که دنیا در چشمش جز شیرین ارزشی نداشت، جواهرات را گرفت و همه را نثار قدم‌های شیرین کرد؛ یعنی همان‌دم به خاک ریخت تا بداند که او بندهٔ عشق است، نه بندهٔ زر.
از آن روز، فرهاد سر به کوه و بیابان نهاد و نامش بر سر زبان‌ها افتاد. اما خبر عشق او به گوش خسرو رسید. خسرو که نگران رقیبی چنین جان‌برکف بود، چاره را در این دید که یا فرهاد را با مال و منال بخرد، یا کاری پیش پایش بگذارد که تا پایان عمر، از آن فراغت نیابد... و اینچنین بود که سنگِ عشق و کینه، در داستان شیرین و فرهاد، غمی بزرگ را رقم زد.

خبر عشق فرهاد چون آتشی در همه جا پیچید و به گوش خسرو رسید. خسرو که خود را یگانه شایستهٔ شیرین می‌پنداشت و عشقی جز عشق خود را برنمی‌تابید، از این رقیبِ کوه‌کن سخت برآشفت و بیمناک شد. فرمان داد تا فرهاد را از دل کوه به درگاهش آورند. آن دو، رویاروی هم ایستادند: یکی بر تخت زرین با افسر شاهی و سپاهیانی انبوه، دیگری با تیشه‌ای شکسته و جامه‌ای ساده، اما دلی آکنده از عشقی که از کوه، نرم‌تر و از جان، تپنده‌تر بود.
خسرو با لبخندی کنایه‌آمیز، نگاهِ شاهانه‌اش را بر او دوخت و پرسید: «ای سنگ‌تراش! بگو ببینم، این عشق شیرین بر تو چون است که جان و دلت را چنین به آتش کشیده؟» فرهاد سر بلند کرد، بی‌آنکه بلرزد یا چشم بپوشد، و با آهنگی آرام اما محکم گفت: «ای شاه، عشق من از جان خود شیرین برایم عزیزتر است. جان یک بار بیشتر ندارم، اما عشق شیرین مرا هر دم از نو زنده می‌کند.» خسرو خشمگین شد، اما آن را پنهان کرد و زر و گنج و مقام فراوان پیش کشید تا او را از یاد شیرین بیرون کند. گفت: «دست بکش از این دیوانگی، هرچه بخواهی به تو می‌دهم.» اما فرهاد به آن همه زر و زیور نگاه هم نکرد و گفت: «شیرین را با هیچ گنجی نمی‌توان خرید و عشق را با هیچ ثروتی نمی‌توان کشت.»

آنگاه خسرو که از پاسخ او درمانده و شرمنده شده بود، با حیله‌ای دیگر گفت: «اگر راست می‌گویی که عاشقی، برو و کوه بیستون را از سر راه بردار. آن کوه سختِ خارا را بشکاف تا راه بر معشوق باز شود. اگر از عهده برآیی، می‌پذیرم که تو عاشق‌تری و اگر نیایی، دروغ گفته‌ای.» فرهاد لبخندی زد، تیشه را محکم در دست گرفت و گفت: «به شرطی می‌پذیرم که بدانی برای عاشق، کوه نیز چون موم نرم می‌شود.»
فرهاد آن شرط را با جان و دل پذیرفت. روزها و شبها، از سپیده تا نیمه‌شب، تیشه بر سنگ‌های سخت خارا می‌کوبید و هر تکه‌سنگی را با نام «شیرین» از دل کوه بیرون می‌آورد. شیرین گاه از دور نظاره‌گر بود و در نهان، به این وفاداریِ بی‌آلایش احترام می‌گذاشت. اما خسرو که تاب دیدن پیشرفت این عاشق را نداشت، دست به حیله‌ای زشت زد.

خسرو که هر روز پیشرفت فرهاد را می‌دید، تاب و طاقتش را از دست داد. غیرت و حسادت چنان وجودش را فراگرفته بود که نه روز آرامش داشت و نه شب خواب. پس در دل، حیله‌ای شوم اندیشید. دروغ‌گویی را نزد خود خواند و با زر و سیم بسیار وسوسه‌اش کرد. آن مرد نابکار، خود را به کوه بیستون رساند، جامه‌هایش را پریشان کرده و چهره‌اش از اندوه انباشته بود.
نزد فرهاد رفت، آهی جانسوز کشید و گفت: «ای بیچاره، دست از کار بکش. شیرین، همان که جان به پایش می‌دهی، دیگر در این دنیا نیست. دیشب ناگهان بیمار شد و جان به جان‌آفرین تسلیم کرد.»

فرهاد با شنیدن آن خبر دروغ، گویی زمین از زیر پایش رم کرد. بی‌درنگ تیشه را برداشت و با تمام توان به سوی کوه پرتاب کرد. سنان تیشه در سنگ سخت فرو رفت و دسته بر زمین نمناک افتاد. پیکر فرهاد بر خاک نشست، در حالی که لبش هنوز نام «شیرین» را زمزمه می‌کرد. افسانه می‌گوید از همان دستهٔ تیشه، نهالی انار رویید که میوه‌اش درمان هر دردی است.آگاهی شیرین از این فاجعه نیز، اندوهی بی‌کران در جانش برافروخت و او را در عزایی عمیق فروبرد. این بود پایان عاشقی که عشق را با دل خرید، نه با تخت و گنج.